Saan Patutungo ang Makata

Saan patutungo ang mga makata kung itinatali niya ang kanyang mga prosa sa haligi ng pagkatimawa? Ikinakahon sa apat na sulok ng kamangmangan; hinubog ng sarili ang mga obra at kilala ang sarili lamang. Mapurol ang pinanday na mga kataga na di-kayang sugatan ang katawan ng lumulukob na panlilinlang. Binibigyang buhay ang imaheng di-gagap ang pinagmulan at patutunguhan. Pinapagalaw ang malikot na pag-iisip ng walang hanggang pagtatanong at pagdududa.

Koronang laurel ang putong sa ulo ng mga huwad na paham dito sa lupa; kapangyarihang magtayo ng nakakasilaw na orakulo sa tuktok ng bakurang kanilang inuupuan; katiwala ng mga bulag na bathala ng isinusumpang kuta. Nangungutya at naghusga na ang tula ay pumpon lamang ng mga salita at hindi paglaya.

Saan patutungo ang makata kung ang namumukadkad niyang kapanatilihan ay iniluluoy ng sakim na lupa? Agunyas ang ibinubulong ng hangin; mga paghibik na isa-isang binusalan upang maging mga piping saksi sa pagkabuwal ng magiting na pluma sa kamatayan. Habang ang pilit na katahimika’y pinapahimbing ng malamig na dasal ng panunuya, ng haplos ng nakatanod na diyablo sa maliwanag niyang mukha, ng isang libo’t isang sugat sa mukha ng buwan; ang papalayong langit na hindi na mangyayaring mayakap pa; ang natutuyong bakas sa nagbabagang lupa: ang larawan ng naging isang karaniwang tema.

Samantalang walang bantayog na nakalaan para sa kanilang mga makata, ang kanilang mga gunita’y inuuki na na mata ng sigwa.

A Bell Tolls for Angelus

A bell tolls for Angelus

when the clock strikes six in the evening-

everybody stop to pray.

But Angelus will never be heard

in the silenced countryside,

under the blanket of deafening reports

Ulan

Elehiya

ang inuusal ng bumubuhos na ulan

para sa mga puntod

ng nilimot na ng hinagap.

Subalit,

unti-unti nitong binubura ang bakas ng nagdaan

tinatangay ng mga mumunitng along

tutungo sa pagsibol ng mga bulaklak.

Sanda nga Naghibayag

Sanda!

Sanda nga nag-ubra it daean

tulay ag bilding,

palasyo sa mga hari-

pero nagatinir sa payag-payag;

nagaginhawa it kabuhi sa kadueoman

it nga mina.

Sanda nga ginhigtan ro anda nga oras

sa mga pabrika

para mabuhi-

pero owat kahilwayan;

nagapaligos it hueas

pero owa gareklamano.

Sanda nga nagapatindog it matayog nga mga skyscrapers

ag nagapila sa idaeom-

ro kapitalista

bugaeon nga nagataas it dahi

sa atubang it anang kongkreto nga korona.

Sanda nga naga-ubra it manggad

pero owa it paga-akuon biskan bakud

kundi ro andang sarili.

Nabatian ko ro andang makaieibog nga martsa.

Isaeang kanta,

sagrado

halin sa dughan it anda nga kalisod,

nagasugo

it pagbutlak it adlaw.

Kikiam

Gintadtad it mapinu nga mapino ro pwersa’t pag-ubra sa taeom it kapital

agud mabuytan it hugot ag madali nga maihurma

sugun sa gusto it tag-ana it paubrahan o pabrika

o kung sin-o man ro amo.

Igapaligid sa pag-eouk, sa hadlok ag sa pagloko

agud maging manami gid sa panglasa it mga sueok nga gabakae.

Pagkatapos, pahapa-un it tag-ana sa owat katapusan nga kontraktwalisasyon

ag pagapuston sa owat kasiguruhan.

Igahilera sa iskaparate it atong banwa, igadisplay, baligya

sa preyo nga dumugon it mga buwaya.

Eahaon sa sarili nga mantika samtang gasinadya ro mga kapitalista

sa hueoyapong ginansya

ag nagangirit nga itau sa nagaeaway nga kustomer

kaibahan ro sarsa it matam-is nga mga pamisaea ag mahaeang nga pagkabugaeon.

Paghueat ag Pagmahae

Ro paghueat hay pagmahae

sa adlaw nga owa it kasiguruhan

sa oras nga gin-atiguhan nga amiguhon

dahil dapat

para taw-an it kabuhi ro damgo

nga mabuhay eon nga ginahutik-hutik

sa dueonggan it hangin.

Ag pagkatapos hay ro pag-aku

sa pakpak it paea-abuton

euparon

ro maeapad nga eangit it kahidlaw

isaea

sa maeamig nga alima it gabii.

Ro pagmahae hay paghueat

sa ginhawa nga nagpakatawo sa kaugalingon

sa tagipusuon nga nagbulig it pag-eaom

it kabuhi ag kamatayon

dahil dapat

para hueaman it pwersa eoman

sa panibag-o nga pag-eayo

paadto sa nagadabadaba nga eogta.

Ag idto sa naga-umpisa nga pag-iempon it hangin ag kaeayo

hay ro madahan nga pagpamatyag

nagapreparar

sa oras it paghueag it atong kalibutan

sa pag-isaeahon.

Ro paghueat hay pagmahae.

Ro pagmahae hay paghueat.

Indi Malipatan ro hangin

Indi malipatan ro hangin

ag ro anang maeamig nga haru

sa nagakatueog pa

nga kalibutan

samtang gasinaut-saut ro kaeayo

it pagbugtaw

sa kadueoman it palibot;

ro panihue it mga huyop

sa kasalinsingan

samtang nagapamati ro adlaw

sa masadya nga pagsinaeabatan.

Indi malipatan ro hangin

ag ro anang manabi-abihun nga pagkupkop

sa kadanggahan it adlaw

samtang ginahuyap-huyap

it eugta

ro pageohud

it hueas

ag eawas;

ro sunlog it mga pagtikeod

sa duyan

it kahilwayan

samtang nagapamatyag ro dueonggan

sa ginhawa it kagueangan.

Indi gid malipatan.

Ah! Indi gid malipatan ro hangin

it gakinagisi nga kasangag

sa dughan

it kadueom ag kahayag

sa tunga it mga singgit ag tangis

it kabuhi

pagtuo

nga gintuob it sanglibo ag sambatong

pagsukoe sa pagkatimawa.

Ag ro kanta it tawo!

Nagaeampos sa ap-at nga poste

it kampo

nagatamboe it kadaugan!

nagatamboe it kadaugan!